Filmbespreking - Jan Wolkers' Turks fruit

Ik verwachtte van de roman Turks fruit (1969) dat er heel veel expliciete seks in zou voorkomen. En er komt ook best wel veel seks in voor, zeker in het begin van het verhaal. Maar uiteindelijk wordt het een heel mooi liefdesverhaal tussen Olga en Eric (naamloos in de roman). Van seks gaat het over verliefdheid naar liefde.

Het verhaal voelt op een bepaalde manier heel vertrouwd aan, maar ik weet niet waaraan dit ligt. Zijn het de personages, de liefde of is het de schrijfstijl? Ik las eerder dit schooljaar een kortverhaal van Jan Wolkers dat me ook erg beviel, dus misschien is het dat laatste wel.

Zo goed het boek meevalt, zo hard valt de verfilming ervan (1973) tegen. Een reden hiervoor kan zijn dat film, meer dan literatuur, gevoelig is voor de tijd. De soundtrack bijvoorbeeld, al werkte er een gevestigde waarde als Toots Thielemans aan mee, is een vervelend deuntje. Een ander nadeel is dat film niets aan de fantasie overlaat wat bijvoorbeeld het uiterlijk van de personages betreft, en ik het uiterlijk dat ik me had ingebeeld bij het hoofdpersonage aantrekkelijker vond dan de acteur die de rol vertolkte in de film. Ook qua karakter vond ik dat het hoofdpersonage er beter uitkwam in het boek dan in de film. In de film doet hij helemaal niet artistiek aan terwijl hij wel een beeldhouwer moet voorstellen en in het algemeen wordt hij in de film als een echte Hollandse ploert neergezet. De film duurt niet zo lang, waardoor in dit geval het verhaal ook aan diepgang mist. Wat in het boek een mooi liefdesverhaal is en het verhaal van een vrouw die het op een bepaald moment moeilijk krijgt met zichzelf, blijft in de film een eerder oppervlakkig verhaal. Alles gaat in de film veel sneller dan in het boek: de kennismaking, het gesprek over hun scheiding, … en mist daardoor subtiliteit en nuance. Ook de hele afkeer van Olga tegenover kinderen komt in de film niet aan bod.

De personages in de film zijn ook heel karikaturaal (de moeder van Olga!) en er wordt slecht geacteerd.  Alles is te: het acteren, de maquillage, het huppelen de hele tijd om te tonen hoe gelukkig ze zijn, … .

Scènes die de film wel gehaald hebben zijn meestal redelijk trouw aan het boek. Eén groot verschil is het einde en wat het hoofdpersonage op dat moment met Olga’s pruik doet. In het boek vraagt hij die haar op te zetten voor de crematie omdat ze dat zelf ook zo gewild zou hebben, in de film smijt hij de pruik weg. Dat draagt nog eens bij aan het liefdesverhaal in het boek en aan de ploertigheid in de film. 

Turks fruit is met 3,5 miljoen bezoekers de meest succesvolle Nederlandse bioscoopfilm aller tijden. Paul Verhoeven, die de regie deed, is ook niet van de minste (zijn bekendste film is waarschijnlijk Basic Instinct). De film kreeg een Oscarnominatie voor beste niet-Engelstalige productie. In 1999 won de film na een publieksenquête tijdens het Nederlands Film Festival een speciaal Gouden Kalf voor 'Beste Nederlandse film van de twintigste eeuw'. Soldaat van Oranje (1977), ook een film van Verhoeven en een bewerking van een boek, werd tweede in deze verkiezing. Het prachtige Karakter van Mike van Diem (1997), een verfilming van het gelijknamige boek van F. Bordewijk (1938), eindigde op de derde plaats. Wolkers zelf was tevreden over de verfilming en zei veel van zichzelf te herkennen in Hauer (de acteur die de hoofdrol voor zijn rekening nam). Over het algemeen werd de film dus zeer positief onthaald, al waren er ook critici die met mij de mening deelden dat Verhoeven "de subtiliteiten en nuances in het boek van Wolkers had platgewalst onder vette effecten."